หน่วยสมรรถนะ

หน่วยสมรรถนะ

ปฏิบัติงานด้านชีวสารสนเทศ(Bioinformatics)

สาขาวิชาชีพเทคโนโลยีชีวภาพ


รายละเอียดหน่วยสมรรถนะ


1. รหัสหน่วยสมรรถนะ BIT-DPRM-098A

2. ชื่อหน่วยสมรรถนะ ปฏิบัติงานด้านชีวสารสนเทศ(Bioinformatics)

3. ทบทวนครั้งที่ 1 / 2568

4. สร้างใหม่ ปรับปรุง

5. สำหรับชื่ออาชีพและรหัสอาชีพ (Occupational Classification)

2131 นักเทคโนโลยีชีวภาพ

นักเทคโนโลยีชีวภาพ ระดับ 5



6. คำอธิบายหน่วยสมรรถนะ (Description of Unit of Competency)

        ผู้ที่ผ่านหน่วยสมรรถนะนี้ สามารถบริหารการเรียนรู้และพัฒนาทักษะในการสืบค้นและวิเคราะห์ข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics) โดยมีความรู้เกี่ยวกับวิธีการเลือกประเภทฐานข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ที่เหมาะสมกับงานวิจัย สามารถจัดเก็บข้อมูลอย่างถูกต้องและมีระบบ รวมถึงการเลือกโปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลที่เหมาะสมสอดคล้องกับลักษณะข้อมูล สามารถแปลผลข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ได้อย่างถูกต้องครบถ้วน และรายงานผลการวิเคราะห์ได้อย่างเหมาะสม


7. สำหรับระดับคุณวุฒิ
1 2 3 4 5 6 7 8

8. กลุ่มอาชีพ (Sector)

นักเทคโนโลยีชีวภาพ


9. ชื่ออาชีพและรหัสอาชีพอื่นที่หน่วยสมรรถนะนี้สามารถใช้ได้ (ถ้ามี)

1. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางด้านสิ่งแวดล้อม            

2. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางการเกษตร 

3. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางการแพทย์            

4. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางด้านอาหาร


10. ข้อกำหนดหรือกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง (Licensing or Regulation Related) (ถ้ามี)
N/A

11. สมรรถนะย่อยและเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Elements and Performance Criteria)
หน่วยสมรรถนะย่อย (EOC) เกณฑ์ในการปฏิบัติงาน (Performance Criteria) รหัส PC
(ตามเล่มมาตรฐาน)
รหัส PC
(จากระบบ)
C-7.01

สืบค้นฐานข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics)

1. เลือกประเภทของฐานข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์(Bioinformatics) ที่เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของงานวิจัย

C-7.01.01 232571
C-7.01

สืบค้นฐานข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics)

2. จัดเก็บข้อมูลชีวสารสนเทศน์ศาสตร์ (Bioinformatics) ได้อย่างถูกต้อง ครบถ้วน และมีระบบ เพื่อให้สามารถนำไปใช้วิเคราะห์และอ้างอิงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

C-7.01.02 232572
C-7.02

วิเคราะห์ข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics)

1. เลือกโปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลได้อย่างถูกต้องและครอบคลุมตามลักษณะของข้อมูลและวัตถุประสงค์

C-7.02.01 232576
C-7.02

วิเคราะห์ข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics)

2. แปรผลการวิเคราะห์ข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics) ได้ตามรายละเอียดที่กำหนด

C-7.02.02 232577
C-7.02

วิเคราะห์ข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics)

3. รายงานผลการวิเคราะห์ข้อมูลชีวสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics) ได้ถูกต้องเหมาะสมและเป็นระบบ

C-7.02.03 232578

12. ความรู้และทักษะก่อนหน้าที่จำเป็น (Pre-requisite Skill & Knowledge)

C-1     จัดเตรียมดีเอ็นเอ (DNA) สำหรับกระบวนการเพิ่มปริมาณชิ้นส่วนพันธุกรรม

C-2     ทดสอบยีน (Gene) ของสิ่งมีชีวิต

C-3     ถ่ายฝากยีนของจุลินทรีย์

C-4     ถ่ายฝากยีนของพืช

C-5     ถ่ายฝากยีนของสัตว์

C-6     ดำเนินการตามระเบียบวิธีวิจัยทางด้านเทคโนโลยีชีวภาพ


13. ทักษะและความรู้ที่ต้องการ (Required Skills and Knowledge)

(ก) ความต้องการด้านทักษะ

- มีทักษะการสืบค้นข้อมูลจากฐานข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ได้อย่างถูกต้อง

- มีทักษะการจัดเก็บและจัดการข้อมูลอย่างเป็นระบบ

- มีทักษะการเลือกใช้โปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ได้เหมาะสม

- มีทักษะการแปลผลการวิเคราะห์ข้อมูลอย่างถูกต้อง

- มีทักษะการรายงานผลการวิเคราะห์ข้อมูลได้ชัดเจนและเหมาะสม

(ข) ความต้องการด้านความรู้

- มีความรู้เกี่ยวกับประเภทของฐานข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์

- มีความรู้เกี่ยวกับวิธีการสืบค้นและจัดเก็บข้อมูลในชีวสารสนเทศศาสตร์

- มีความรู้เกี่ยวกับโปรแกรมและเครื่องมือสำหรับวิเคราะห์ข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์

- มีความรู้เกี่ยวกับการแปลผลและการรายงานผลข้อมูลทางชีวสารสนเทศศาสตร์


14. หลักฐานที่ต้องการ (Evidence Guide)

หลักฐานที่ต้องการจะกำหนดข้อแนะนำเกี่ยวกับการประเมินและควรที่จะใช้ประกอบร่วมกันกับเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Performance Criteria) และความรู้ที่ต้องการ (Required Skill and Knowledge)

(ก) หลักฐานการปฏิบัติงาน (Performance Evidence)

    1. เอกสาร/หลักฐานรับรองการทำงาน หรือ

    2. เอกสาร/หลักฐานการอบรมเชิงปฏิบัติการ หรือ

    3. เอกสาร/หลักฐานที่เกี่ยวข้อง

(ข) หลักฐานความรู้ (Knowledge Evidence)

    1. ผลการสัมภาษณ์ หรือ

    2. ผลการทดสอบความรู้ หรือ

    3. ใบรับรองผลการศึกษา 

(ค) คำแนะนำในการประเมิน

ผู้เข้ารับการประเมินต้องผ่านการประเมินที่ครอบคลุมในทุกสมรรถนะย่อยขอบเขตความรู้และทักษะที่กำหนดในกรณีที่ผู้รับการประเมินผ่านไม่ครบตามเกณฑ์กำหนด ผู้ประเมินต้องแจ้งหน่วยสมรรถนะและสมรรถนะย่อยที่ไม่ผ่านให้ผู้รับการประเมินไปทบทวนสมรรถนะที่ยังไม่ผ่านและสามารถกลับมาทดสอบสมรรถนะใหม่อีกครั้ง

(ง) วิธีการประเมิน

   1. การประเมินความรู้และทักษะปฏิบัติในหน่วยสมรรถนะนี้ จะต้องดำเนินการโดยองค์กรที่มีหน้าที่รับการรับรองสมรรถนะของบุคคลตามมาตรฐานอาชีพที่ขึ้นทะเบียนเท่านั้น

   2. การประเมินความรู้ในหน่วยสมรรถนะนี้ กำหนดให้ทำการสอบข้อเขียนแบบปรนัย 4 ตัวเลือกหรืออัตนัย 


15. ขอบเขต (Range Statement)

เรียนรู้เกี่ยวกับประเภทต่าง ๆ ของฐานข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ การสืบค้นข้อมูลและการจัดเก็บข้อมูลอย่างถูกต้องและเป็นระบบ รวมถึงวิธีการเลือกใช้โปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลที่ครอบคลุมการวิเคราะห์ข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ การแปลผลข้อมูลตามรายละเอียดที่กำหนดอย่างถูกต้อง และการจัดทำรายงานผลการวิเคราะห์ให้เหมาะสมและชัดเจน เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจและพัฒนางานวิจัยด้านเทคโนโลยีชีวภาพ

(ก) คำแนะนำ

     1. สำหรับผู้เข้ารับการประเมินในหน่วยสมรรถนะนี้ ต้องมีความรู้เกี่ยวกับประเภทต่าง ๆ ของฐานข้อมูล      ชีวสารสนเทศศาสตร์ การสืบค้นข้อมูลและการจัดเก็บข้อมูลอย่างถูกต้องและเป็นระบบ รวมถึงวิธีการเลือกใช้โปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลที่ครอบคลุมการวิเคราะห์ข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ การแปลผลข้อมูลตามรายละเอียดที่กำหนดอย่างถูกต้อง และการจัดทำรายงานผลการวิเคราะห์ให้เหมาะสมและชัดเจน ซึ่งผู้เข้ารับการประเมินควรเตรียมหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับหน่วยสมรรถนะนี้ ทั้งหลักฐานการปฏิบัติงาน และหลักฐานความรู้มาเพื่อประกอบการพิจารณาด้วย

     2. สำหรับเจ้าหน้าที่สอบจะต้องพิจารณาหลักฐานการปฏิบัติงานและหลักฐานความรู้ให้ตรงตามที่ระบุไว้ในหน่วยสมรรถนะนี้

(ข) คำอธิบายรายละเอียด

     1. ชีวสารสนเทศศาสตร์ (Bioinformatics) หมายถึง การรวบรวม จัดเก็บ วิเคราะห์ และแปลผลข้อมูลทางชีววิทยาและเทคโนโลยีชีวภาพโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและคอมพิวเตอร์ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและการตัดสินใจด้านชีววิทยา เช่น การศึกษาลำดับดีเอ็นเอ โปรตีน หรือข้อมูลพันธุกรรมต่าง ๆ อย่างมีประสิทธิภาพและแม่นยำ

     2. โปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลชีวสารสนเทศศาสตร์ เช่น 

     2.1 วิเคราะห์ลำดับพันธุกรรม (Sequence Analysis) ได้แก่

ก) BLAST (NCBI)                    ค้นหาความเหมือนของลำดับ DNA, RNA, หรือโปรตีน

ข) Clustal Omega / MAFFT    การจัดเรียงลำดับหลายลำดับ (Multiple Sequence Alignment)

2.2 วิเคราะห์ข้อมูลจีโนมิกส์ (Genomics / Next-Generation Sequencing) 

ก) FastQC                              ตรวจสอบคุณภาพข้อมูล NGS

ข) Trimmomatic                      ตัดต่อข้อมูลลำดับที่ไม่ดี

ค) Bowtie2 / BWA                   จัดเรียงลำดับสั้นกับจีโนมอ้างอิง

ง) SAMtools                            จัดการไฟล์ผลการจัดเรียง (BAM/SAM)

จ) GATK                                  ตรวจหา SNP/Indel

ฉ) IGV                                     ดูผลการจัดเรียงบนจีโนม

ช) MEGA                                 วิเคราะห์สายวิวัฒนาการ (Phylogenetic Analysis)

ซ) Geneious                           โปรแกรมครบวงจรสำหรับจัดการและวิเคราะห์ลำดับ

ฌ) SnapGene                         สำหรับออกแบบไพรเมอร์และจำลองการโคลนยีน

2.3 Transcriptomics (RNA-seq)

ก) STAR                                  จัดเรียงลำดับ RNA-seq

ข) HTSeq/featureCounts        นับจำนวน transcript

ค) DESeq2/EdgeR     (ใน R)   วิเคราะห์การแสดงออกของยีน 

ง) Ballgown / Cufflinks            วิเคราะห์การแสดงออกแบบ Transcript-level

2.4 วิเคราะห์โครงสร้างโปรตีน (Protein Structure and Function)

ก)  SWISS-MODEL / Phyre2    ทำนายโครงสร้างสามมิติของโปรตีน

ข) PyMOL / Chimera                 ดูโครงสร้าง 3D ของโปรตีน

ค) ExPASy Tools                       คำนวณคุณสมบัติทางชีวฟิสิกส์ เช่น MW, pI

ง) InterPro / Pfam                     วิเคราะห์โดเมนของโปรตีน


16. หน่วยสมรรถนะร่วม (ถ้ามี)
N/A

17. อุตสาหกรรมร่วม/กลุ่มอาชีพร่วม (ถ้ามี)
N/A

18. รายละเอียดกระบวนการและวิธีการประเมิน (Assessment Description and Procedure)

   1. ข้อสอบปรนัย 4 ตัวเลือก

   3. ข้อสอบข้อเขียน



ยินดีต้อนรับ