หน่วยสมรรถนะ

หน่วยสมรรถนะ

ถ่ายฝากยีนของสัตว์

สาขาวิชาชีพเทคโนโลยีชีวภาพ


รายละเอียดหน่วยสมรรถนะ


1. รหัสหน่วยสมรรถนะ BIT-VHOV-096A

2. ชื่อหน่วยสมรรถนะ ถ่ายฝากยีนของสัตว์

3. ทบทวนครั้งที่ 1 / 2568

4. สร้างใหม่ ปรับปรุง

5. สำหรับชื่ออาชีพและรหัสอาชีพ (Occupational Classification)

2131 นักเทคโนโลยีชีวภาพ

นักเทคโนโลยีชีวภาพ ระดับ 5

6. คำอธิบายหน่วยสมรรถนะ (Description of Unit of Competency)

        ผู้ที่ผ่านหน่วยสมรรถนะนี้ มีความรู้และทักษะในการสร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของสัตว์ โดยสามารถดำเนินกระบวนการเตรียมสายดีเอ็นเอ การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะ และการเชื่อมต่อดีเอ็นเอ ตลอดจนสามารถถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์สัตว์ทั้งโดยตรงและโดยใช้พาหะ (Vector) เพื่อสร้างสายพันธุ์กลายใหม่ที่มีคุณสมบัติตามต้องการ สามารถฝึกปฏิบัติการเตรียมเซลล์เจ้าบ้าน การถ่ายฝากยีน และการคัดเลือกสายพันธุ์กลาย พร้อมทั้งวิเคราะห์ ตรวจสอบและรายงานผลอย่างถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่

7. สำหรับระดับคุณวุฒิ
1 2 3 4 5 6 7 8

8. กลุ่มอาชีพ (Sector)

นักวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพ

9. ชื่ออาชีพและรหัสอาชีพอื่นที่หน่วยสมรรถนะนี้สามารถใช้ได้ (ถ้ามี)

1. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางด้านสิ่งแวดล้อม            

2. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางการเกษตร 

3. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางการแพทย์ 

4. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางด้านอาหาร

10. ข้อกำหนดหรือกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง (Licensing or Regulation Related) (ถ้ามี)
N/A

11. สมรรถนะย่อยและเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Elements and Performance Criteria)
หน่วยสมรรถนะย่อย (EOC) เกณฑ์ในการปฏิบัติงาน (Performance Criteria) รหัส PC
(ตามเล่มมาตรฐาน)		 รหัส PC
(จากระบบ)
C-5.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของสัตว์

1. เตรียมสายดีเอ็นต้นแบบ (DNA template) ได้

 C-5.01.01 232542
C-5.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของสัตว์

2. ใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะ (Restriction enzyme) ตัดดีเอ็นเอในตำแหน่งเป้าหมายได้อย่างแม่นยำ

 C-5.01.02 232543
C-5.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของสัตว์

3. เชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอ (DNA) ตามวิธีการที่กำหนด หรือ โดยใช้เอนไซม์ ligase หรือเทคนิคอื่นๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

 C-5.01.03 232544
C-5.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของสัตว์

4. จัดเก็บดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ในสภาพที่คงสภาพดีและป้องกันการปนเปื้อนตามมาตรฐานห้องปฏิบัติการ

 C-5.01.04 232545
C-5.02

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยตรง

1. เตรียมเซลล์เจ้าบ้าน (Host cell) ได้อย่างเหมาะสมกับวิธีการถ่ายฝากยีนโดยตรง (เช่น ไข่ระยะไซโกต หรือเซลล์ร่างกาย)

 C-5.02.01 232546
C-5.02

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยตรง

2. ดำเนินการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์สัตว์โดยตรงตามวิธีการที่กำหนด (เช่น Microinjection หรือ Electroporation) ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย

 C-5.02.02 232547
C-5.02

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยตรง

3. คัดเลือกสายพันธุ์กลาย (Trangenic cell line) หรือสัตว์กลายพันธุ์ที่มีการแทรกยีนสำเร็จ โดยใช้เทคนิคการคัดกรองหรือวิเคราะห์ทางโมเลกุลอย่างเหมาะสม

 C-5.02.03 232548
C-5.03

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยใช้พาหะ (Vector)

1. เตรียมเซลล์เจ้าบ้าน (Host cell) ให้เหมาะสมกับพาหะและวิธีการถ่ายฝากที่เลือกใช้

 C-5.03.01 232549
C-5.03

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยใช้พาหะ (Vector)

2. เตรียมพาหะ (Vector) ที่มียีนเป้าหมายได้อย่างถูกต้อง (เช่น ไวรัสรีโทรไวรัส หรือพลาสมิด)

 C-5.03.02 232550
C-5.03

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยใช้พาหะ (Vector)

3. ดำเนินการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์สัตว์โดยใช้พาหะตามวิธีการที่กำหนด (เช่น การติดเชื้อไวรัส หรือการใช้ระบบนำส่งอื่น ๆ) ได้อย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

 C-5.03.03 232551
C-5.03

ถ่ายฝากยีนของสัตว์โดยใช้พาหะ (Vector)

4. คัดเลือกสายพันธุ์กลาย (Trangenic cell line หรือ Animal model) ที่มีการแทรกยีนสำเร็จ โดยใช้การตรวจวิเคราะห์ทางชีวโมเลกุลหรือวิธีคัดกรองที่เหมาะสม

 C-5.03.04 232552

12. ความรู้และทักษะก่อนหน้าที่จำเป็น (Pre-requisite Skill & Knowledge)

B-8     จัดเตรียมอาหารเลี้ยงเชื้อและใช้อุปกรณ์พื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ในการเลี้ยงเชื้อ

C-1     จัดเตรียมดีเอ็นเอ (DNA) สำหรับกระบวนการเพิ่มปริมาณชิ้นส่วนพันธุกรรม

C-2     ทดสอบยีน (Gene) ของสิ่งมีชีวิต

13. ทักษะและความรู้ที่ต้องการ (Required Skills and Knowledge)

(ก) ความต้องการด้านทักษะ

- ทักษะเตรียมและจัดการดีเอ็นเอต้นแบบ

- ทักษะการใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะและเทคนิคเชื่อมต่อดีเอ็นเอ (ligation) อย่างมีประสิทธิภาพ

- ทักษะการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์สัตว์โดยวิธีตรงและใช้พาหะ (vector) ได้

 - ทักษะคัดเลือกและเพาะเลี้ยงสายพันธุ์กลายที่เหมาะสม

- ทักษะการวิเคราะห์และรายงานผลการทดลองด้วยความแม่นยำและครบถ้วน

(ข) ความต้องการด้านความรู้

- ความรู้เกี่ยวกับความหมายและหลักการของดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA)

- ความรู้เกี่ยวกับประเภทและหน้าที่ของเอนไซม์ตัดจำเพาะ (Restriction enzyme)

- ความรู้เกี่ยวกับเทคนิคการถ่ายฝากยีนโดยตรงและโดยใช้พาหะ (Vector)

- ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการและวิธีการคัดเลือกสายพันธุ์กลาย (Transgenic cell line)

14. หลักฐานที่ต้องการ (Evidence Guide)

หลักฐานที่ต้องการจะกำหนดข้อแนะนำเกี่ยวกับการประเมินและควรที่จะใช้ประกอบร่วมกันกับเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Performance Criteria) และความรู้ที่ต้องการ (Required Skill and Knowledge)

(ก) หลักฐานการปฏิบัติงาน (Performance Evidence)

    1. เอกสาร/หลักฐานรับรองการทำงาน หรือ

    2. เอกสาร/หลักฐานการอบรมเชิงปฏิบัติการ หรือ

    3. เอกสาร/หลักฐานที่เกี่ยวข้อง

(ข) หลักฐานความรู้ (Knowledge Evidence)

    1. ผลการสัมภาษณ์ หรือ

    2. ผลการทดสอบความรู้ หรือ

    3. ใบรับรองผลการศึกษา 



(ค) คำแนะนำในการประเมิน

ผู้เข้ารับการประเมินต้องผ่านการประเมินที่ครอบคลุมในทุกสมรรถนะย่อยขอบเขตความรู้และทักษะที่กำหนดในกรณีที่ผู้รับการประเมินผ่านไม่ครบตามเกณฑ์กำหนด ผู้ประเมินต้องแจ้งหน่วยสมรรถนะและสมรรถนะย่อยที่ไม่ผ่านให้ผู้รับการประเมินไปทบทวนสมรรถนะที่ยังไม่ผ่านและสามารถกลับมาทดสอบสมรรถนะใหม่อีกครั้ง

(ง) วิธีการประเมิน

    1. การประเมินความรู้และทักษะปฏิบัติในหน่วยสมรรถนะนี้ จะต้องดำเนินการโดยองค์กรที่มีหน้าที่รับการรับรองสมรรถนะของบุคคลตามมาตรฐานอาชีพที่ขึ้นทะเบียนเท่านั้น

    2. การประเมินความรู้ในหน่วยสมรรถนะนี้ กำหนดให้ทำการสอบข้อเขียนแบบปรนัย 4 ตัวเลือกหรืออัตนัย 

15. ขอบเขต (Range Statement)

การเตรียมสายดีเอ็นเอต้นแบบ การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะเพื่อแยกชิ้นส่วนดีเอ็นเอ และการเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอเพื่อสร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) นอกจากนี้ยังรวมถึงการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้านของสัตว์ทั้งแบบโดยตรงและแบบใช้พาหะ (Vector) รวมถึงการคัดเลือกและตรวจสอบสายพันธุ์กลายที่เกิดขึ้น

(ก) คำแนะนำ

1. สำหรับผู้เข้ารับการประเมินในหน่วยสมรรถนะนี้ ต้องมีความรู้และสามารถปฏิบัติการเตรียมสายดีเอ็นเอต้นแบบ การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะเพื่อแยกชิ้นส่วนดีเอ็นเอ และการเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอเพื่อสร้างดีเอ็นเอสายผสม การถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้านของสัตว์ทั้งแบบโดยตรงและแบบใช้พาหะ รวมถึงการคัดเลือกและตรวจสอบสายพันธุ์กลายที่เกิดขึ้น ซึ่งผู้เข้ารับการประเมินควรเตรียมหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับหน่วยสมรรถนะนี้ ทั้งหลักฐานการปฏิบัติงาน และหลักฐานความรู้มาเพื่อประกอบการพิจารณาด้วย

2. สำหรับเจ้าหน้าที่สอบจะต้องพิจารณาหลักฐานการปฏิบัติงานและหลักฐานความรู้ให้ตรงตามที่ระบุไว้ในหน่วยสมรรถนะนี้

(ข) คำอธิบายรายละเอียด

1. เซลล์เจ้าบ้าน (Host cell) หมายถึง เซลล์ที่ถูกใช้เป็นแหล่งรับดีเอ็นเอสายผสมเพื่อให้สามารถเจริญเติบโตและแสดงลักษณะของยีนที่ถูกถ่ายฝากเข้าไป

2. การเตรียมสายดีเอ็นเอต้นแบบ (DNA template preparation) หมายถึง กระบวนการเตรียมดีเอ็นเอที่ต้องการใช้เป็นแม่แบบสำหรับการคัดลอกหรือการตัดต่อทางพันธุกรรม

3. การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะ (Restriction enzyme) หมายถึง การใช้เอนไซม์ที่สามารถตัดดีเอ็นเอในตำแหน่งเฉพาะเจาะจงเพื่อแยกชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่ต้องการ

4. การเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอ (DNA ligation) หมายถึง กระบวนการเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่ถูกตัดแยกให้กลับมาเป็นสายเดียวกันโดยใช้เอนไซม์ ligase

5. ดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) หมายถึง ดีเอ็นเอที่ประกอบด้วยชิ้นส่วนของดีเอ็นเอจากแหล่งต่าง ๆ ถูกผสมและเชื่อมต่อกันเพื่อให้เกิดลักษณะพันธุกรรมใหม่

6. การถ่ายฝากยีน (Gene transfer) หมายถึง กระบวนการนำยีนจากแหล่งหนึ่งเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้านเพื่อให้เซลล์นั้นแสดงลักษณะของยีนใหม่

7. พาหะ (Vector) หมายถึง โมเลกุลดีเอ็นเอ เช่น พลาสมิด หรือไวรัส ที่ใช้เป็นพาหะนำยีนเป้าหมายเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้าน

8. สายพันธุ์กลาย (Transgenic cell line) หมายถึง เซลล์หรือสิ่งมีชีวิตที่ได้รับยีนใหม่ผ่านการถ่ายฝากยีนและแสดงลักษณะทางพันธุกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป

16. หน่วยสมรรถนะร่วม (ถ้ามี)
N/A

17. อุตสาหกรรมร่วม/กลุ่มอาชีพร่วม (ถ้ามี)
N/A

18. รายละเอียดกระบวนการและวิธีการประเมิน (Assessment Description and Procedure)

1. ข้อสอบปรนัย 4 ตัวเลือก

2. ข้อสอบข้อเขียน

กลับ

ยินดีต้อนรับ