หน่วยสมรรถนะ

หน่วยสมรรถนะ

ถ่ายฝากยีนของพืช

สาขาวิชาชีพเทคโนโลยีชีวภาพ


รายละเอียดหน่วยสมรรถนะ


1. รหัสหน่วยสมรรถนะ BIT-DLLS-095A

2. ชื่อหน่วยสมรรถนะ ถ่ายฝากยีนของพืช

3. ทบทวนครั้งที่ 1 / 2568

4. สร้างใหม่ ปรับปรุง

5. สำหรับชื่ออาชีพและรหัสอาชีพ (Occupational Classification)

2131 นักเทคโนโลยีชีวภาพ

นักเทคโนโลยีชีวภาพ ระดับ 5

6. คำอธิบายหน่วยสมรรถนะ (Description of Unit of Competency)

       ผู้ที่ผ่านหน่วยสมรรถนะนี้มีความรู้และทักษะในการสร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของพืช โดยสามารถดำเนินการเตรียมดีเอ็นเอต้นแบบ ใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะ และเชื่อมต่อดีเอ็นเอได้อย่างถูกต้อง รวมถึงการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์พืชทั้งโดยตรงและโดยใช้พาหะ (Vector) เพื่อสร้างสายพันธุ์กลายใหม่ที่มีคุณสมบัติตามต้องการ สามารถฝึกปฏิบัติการเตรียมเซลล์เจ้าบ้าน การถ่ายฝากยีน และการคัดเลือกสายพันธุ์กลายได้ พร้อมทั้งวิเคราะห์และรายงานผลอย่างถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่

7. สำหรับระดับคุณวุฒิ
1 2 3 4 5 6 7 8

8. กลุ่มอาชีพ (Sector)

นักวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพ

9. ชื่ออาชีพและรหัสอาชีพอื่นที่หน่วยสมรรถนะนี้สามารถใช้ได้ (ถ้ามี)

1. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางด้านสิ่งแวดล้อม            

2. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางการเกษตร 

3. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางการแพทย์            

4. นักเทคโนโลยีชีวภาพทางด้านอาหาร

10. ข้อกำหนดหรือกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง (Licensing or Regulation Related) (ถ้ามี)
N/A

11. สมรรถนะย่อยและเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Elements and Performance Criteria)
หน่วยสมรรถนะย่อย (EOC) เกณฑ์ในการปฏิบัติงาน (Performance Criteria) รหัส PC
(ตามเล่มมาตรฐาน)		 รหัส PC
(จากระบบ)
C-4.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของพืช

1. เตรียมสายดีเอ็นต้นแบบ (DNA template) ได้อย่างถูกต้องตามขั้นตอนทางห้องปฏิบัติการ

 C-4.01.01 232531
C-4.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของพืช

2. ใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะ (Restriction enzyme) ได้อย่างเหมาะสมกับตำแหน่งเป้าหมายของดีเอ็นเอ

 C-4.01.02 232532
C-4.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของพืช

3. เชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอ (DNA) ตามวิธีการทางอณูชีววิทยา เช่น การใช้เอนไซม์ ligase อย่างถูกต้อง

 C-4.01.03 232533
C-4.01

สร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) ของพืช

4. จัดเก็บดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) อย่างปลอดภัย และป้องกันการปนเปื้อน

 C-4.01.04 232534
C-4.02

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยตรง

1. การเตรียมเซลล์เจ้าบ้าน (Host cell) ได้อย่างเหมาะสมกับเทคนิคการถ่ายฝากยีนที่เลือกใช้

 C-4.02.01 232535
C-4.02

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยตรง

2. ดำเนินการถ่ายฝากยีนโดยตรงตามวิธีการกำหนด (ช่น การใช้ปืนยิงยีน (Gene gun) หรือไฟฟ้า (Electroporation)) ได้อย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

 C-4.02.02 232536
C-4.02

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยตรง

3. คัดเลือกสายพันธุ์กลาย (Trangenic cell line) ที่ได้รับยีนแทรกอย่างถูกต้องโดยใช้วิธีการที่เหมาะสม (เช่น การคัดเลือกด้วย Marker gene หรือการตรวจวิเคราะห์ทางโมเลกุล)

 C-4.02.03 232537
C-4.03

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยใช้พาหะ (Vector)

1. เตรียมเซลล์เจ้าบ้าน (Host cell) ให้เหมาะสมกับระบบพาหะที่เลือกใช้

 C-4.03.01 232538
C-4.03

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยใช้พาหะ (Vector)

2. เตรียมพาหะ (Vector) ที่มียีนเป้าหมายได้อย่างถูกต้อง (เช่น พลาสมิดหรือไวรัส)

 C-4.03.02 232539
C-4.03

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยใช้พาหะ (Vector)

3. ดำเนินการถ่ายฝากยีนด้วยพาหะเข้าสู่เซลล์พืชตามวิธีการที่กำหนด (เช่น การใช้ Agrobacterium tumefaciens) ได้อย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

 C-4.03.03 232540
C-4.03

ถ่ายฝากยีนของพืชโดยใช้พาหะ (Vector)

4. คัดเลือกสายพันธุ์กลาย (Trangenic cell line) ที่มียีนแทรกอย่างถูกต้องโดยวิธีทางห้องปฏิบัติการ (ช่น การเพาะบนอาหารคัดเลือก หรือ PCR)

 C-4.03.04 232541

12. ความรู้และทักษะก่อนหน้าที่จำเป็น (Pre-requisite Skill & Knowledge)

B-8     จัดเตรียมอาหารเลี้ยงเชื้อและใช้อุปกรณ์พื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ในการเลี้ยงเชื้อ

C-1     จัดเตรียมดีเอ็นเอ (DNA) สำหรับกระบวนการเพิ่มปริมาณชิ้นส่วนพันธุกรรม

C-2     ทดสอบยีน (Gene) ของสิ่งมีชีวิต

13. ทักษะและความรู้ที่ต้องการ (Required Skills and Knowledge)

(ก) ความต้องการด้านทักษะ

- มีทักษะเตรียมและจัดการดีเอ็นเอต้นแบบได้อย่างถูกต้อง

- มีทักษะใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะและเทคนิคเชื่อมต่อดีเอ็นเอ (ligation) อย่างมีประสิทธิภาพ

- มีทักษะดำเนินการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์พืชโดยวิธีตรงและใช้พาหะ (vector) ได้

 - มีทักษะคัดเลือกและเพาะเลี้ยงสายพันธุ์กลายที่เหมาะสม

- มีทักษะวิเคราะห์และรายงานผลการทดลองด้วยความแม่นยำและครบถ้วน

(ข) ความต้องการด้านความรู้

- มีความรู้เกี่ยวกับความหมายและหลักการของดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA)

- ประเภทและหน้าที่ของเอนไซม์ตัดจำเพาะ (Restriction enzyme)

- เทคนิคการถ่ายฝากยีนโดยตรงและโดยใช้พาหะ (Vector)

- กระบวนการและวิธีการคัดเลือกสายพันธุ์กลาย (Transgenic cell line)

- การใช้เทคโนโลยีชีวภาพเพื่อพัฒนาพืชในเชิงการเกษตรและอุตสาหกรรม

14. หลักฐานที่ต้องการ (Evidence Guide)

หลักฐานที่ต้องการจะกำหนดข้อแนะนำเกี่ยวกับการประเมินและควรที่จะใช้ประกอบร่วมกันกับเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Performance Criteria) และความรู้ที่ต้องการ (Required Skill and Knowledge)

(ก) หลักฐานการปฏิบัติงาน (Performance Evidence)

    1. เอกสาร/หลักฐานรับรองการทำงาน หรือ

    2. เอกสาร/หลักฐานการอบรมเชิงปฏิบัติการ หรือ

    3. เอกสาร/หลักฐานที่เกี่ยวข้อง

(ข) หลักฐานความรู้ (Knowledge Evidence)

    1. ผลการสัมภาษณ์ หรือ

    2. ผลการทดสอบความรู้ หรือ

    3. ใบรับรองผลการศึกษา 

(ค) คำแนะนำในการประเมิน

ผู้เข้ารับการประเมินต้องผ่านการประเมินที่ครอบคลุมในทุกสมรรถนะย่อยขอบเขตความรู้และทักษะที่กำหนดในกรณีที่ผู้รับการประเมินผ่านไม่ครบตามเกณฑ์กำหนด ผู้ประเมินต้องแจ้งหน่วยสมรรถนะและสมรรถนะย่อยที่ไม่ผ่านให้ผู้รับการประเมินไปทบทวนสมรรถนะที่ยังไม่ผ่านและสามารถกลับมาทดสอบสมรรถนะใหม่อีกครั้ง

(ง) วิธีการประเมิน

    1. การประเมินความรู้และทักษะปฏิบัติในหน่วยสมรรถนะนี้ จะต้องดำเนินการโดยองค์กรที่มีหน้าที่รับการรับรองสมรรถนะของบุคคลตามมาตรฐานอาชีพที่ขึ้นทะเบียนเท่านั้น

    2. การประเมินความรู้ในหน่วยสมรรถนะนี้ กำหนดให้ทำการสอบข้อเขียนแบบปรนัย 4 ตัวเลือก

15. ขอบเขต (Range Statement)

การเตรียมสายดีเอ็นเอต้นแบบ การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะเพื่อแยกชิ้นส่วนดีเอ็นเอ และการเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอเพื่อสร้างดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) นอกจากนี้ยังรวมถึงการถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้านของพืชทั้งแบบโดยตรงและแบบใช้พาหะ (Vector) รวมถึงการคัดเลือกและตรวจสอบสายพันธุ์กลายที่เกิดขึ้น

(ก) คำแนะนำ

1. สำหรับผู้เข้ารับการประเมินในหน่วยสมรรถนะนี้ ต้องมีความรู้และสามารถปฏิบัติการเตรียมสายดีเอ็นเอต้นแบบ การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะเพื่อแยกชิ้นส่วนดีเอ็นเอ และการเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอเพื่อสร้างดีเอ็นเอสายผสม การถ่ายฝากยีนเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้านของพืชทั้งแบบโดยตรงและแบบใช้พาหะ รวมถึงการคัดเลือกและตรวจสอบสายพันธุ์กลายที่เกิดขึ้น ซึ่งผู้เข้ารับการประเมินควรเตรียมหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับหน่วยสมรรถนะนี้ ทั้งหลักฐานการปฏิบัติงาน และหลักฐานความรู้มาเพื่อประกอบการพิจารณาด้วย

2. สำหรับเจ้าหน้าที่สอบจะต้องพิจารณาหลักฐานการปฏิบัติงานและหลักฐานความรู้ให้ตรงตามที่ระบุไว้ในหน่วยสมรรถนะนี้

(ข) คำอธิบายรายละเอียด

1. เซลล์เจ้าบ้าน (Host cell) หมายถึง เซลล์ที่ถูกใช้เป็นแหล่งรับดีเอ็นเอสายผสมเพื่อให้สามารถเจริญเติบโตและแสดงลักษณะของยีนที่ถูกถ่ายฝากเข้าไป

2. การเตรียมสายดีเอ็นเอต้นแบบ (DNA template preparation) หมายถึง กระบวนการเตรียมดีเอ็นเอที่ต้องการใช้เป็นแม่แบบสำหรับการทำสำเนาหรือการตัดต่อทางพันธุกรรม

3. การใช้เอนไซม์ตัดจำเพาะ (Restriction enzyme) หมายถึง การใช้เอนไซม์ที่สามารถตัดดีเอ็นเอในตำแหน่งเฉพาะเจาะจงเพื่อแยกชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่ต้องการ

4. การเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอ (DNA ligation) หมายถึง กระบวนการเชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่ถูกตัดแยกให้กลับมาเป็นสายเดียวกันโดยใช้เอนไซม์ ligase

 5. ดีเอ็นเอสายผสม (Recombinant DNA) หมายถึง ดีเอ็นเอที่ประกอบด้วยชิ้นส่วนของดีเอ็นเอจากแหล่งต่าง ๆ ถูกผสมและเชื่อมต่อกันเพื่อให้เกิดลักษณะพันธุกรรมใหม่

6. การถ่ายฝากยีน (Gene transfer) หมายถึง กระบวนการนำยีนจากแหล่งหนึ่งเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้านเพื่อให้เซลล์นั้นแสดงลักษณะของยีนใหม่

7. พาหะ (Vector) หมายถึง โมเลกุลดีเอ็นเอ เช่น พลาสมิด หรือไวรัส ที่ใช้เป็นพาหะนำยีนเป้าหมายเข้าสู่เซลล์เจ้าบ้าน

8. สายพันธุ์กลาย (Transgenic cell line) หมายถึง เซลล์หรือสิ่งมีชีวิตที่ได้รับยีนใหม่ผ่านการถ่ายฝากยีนและแสดงลักษณะทางพันธุกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป

16. หน่วยสมรรถนะร่วม (ถ้ามี)
N/A

17. อุตสาหกรรมร่วม/กลุ่มอาชีพร่วม (ถ้ามี)
N/A

18. รายละเอียดกระบวนการและวิธีการประเมิน (Assessment Description and Procedure)

1. ข้อสอบปรนัย 4 ตัวเลือก

กลับ

ยินดีต้อนรับ