หน่วยสมรรถนะ

หน่วยสมรรถนะ

ประเมินข้อจำกัดและผลกระทบทางสังคมและจริยธรรมของปัญญาประดิษฐ์

สมรรถนะสนับสนุนการทำงานด้านการใช้ปัญญาประดิษฐ์


รายละเอียดหน่วยสมรรถนะ


1. รหัสหน่วยสมรรถนะ AI-UXWT-006

2. ชื่อหน่วยสมรรถนะ ประเมินข้อจำกัดและผลกระทบทางสังคมและจริยธรรมของปัญญาประดิษฐ์

3. ทบทวนครั้งที่ / 2568

4. สร้างใหม่ ปรับปรุง

5. สำหรับชื่ออาชีพและรหัสอาชีพ (Occupational Classification)
N/A

6. คำอธิบายหน่วยสมรรถนะ (Description of Unit of Competency)

ผู้ที่ผ่านสมรรถนะนี้จะสามารถประเมินข้อจำกัดและผลกระทบทางสังคมและจริยธรรมของปัญญาประดิษฐ์ อธิบายข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI) เข้าใจสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction) อธิบายผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact) ตลอดจนปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

กับปัญญาประดิษฐ์

7. สำหรับระดับคุณวุฒิ
1 2 3

8. กลุ่มอาชีพ (Sector)
N/A

9. ชื่ออาชีพและรหัสอาชีพอื่นที่หน่วยสมรรถนะนี้สามารถใช้ได้ (ถ้ามี)
N/A

10. ข้อกำหนดหรือกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง (Licensing or Regulation Related) (ถ้ามี)

1. กฎหมายอาญา หมวด 3 ความผิดฐานหมิ่นประมาท

2. กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หมวด 1 ความรับผิดเพื่อละเมิด

3. พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา

4. พระราชบัญญัติการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ 

5. พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

6. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน

7. พระราชบัญญัติธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์

11. สมรรถนะย่อยและเกณฑ์การปฏิบัติงาน (Elements and Performance Criteria)
หน่วยสมรรถนะย่อย (EOC) เกณฑ์ในการปฏิบัติงาน (Performance Criteria) รหัส PC
(ตามเล่มมาตรฐาน)		 รหัส PC
(จากระบบ)
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.1 ระบุข้อจำกัดด้านความโปร่งใส (Transparency) 70031.01 230442
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.2 ระบุข้อจำกัดด้านความลำเอียง (Bias) 70031.02 230443
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.3 ระบุข้อจำกัดด้านความเป็นส่วนตัว (Privacy) 70031.03 230444
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.4 ระบุข้อจำกัดด้านจริยธรรม (Ethical Dilemmas) 70031.04 230445
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.5 ระบุข้อจำกัดด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ (Cyber Security) 70031.05 230446
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.6 ระบุข้อจำกัดด้านทรัพยากรระบบ (Resource) 70031.06 230447
70031

ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

 1.7 ระบุข้อจำกัดด้านความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) 70031.07 230448
70032

ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

 2.1 ระบุสถานการณ์เกี่ยวกับการรู้จำภาพ (Image Recognition Errors) 70032.01 230449
70032

ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

 2.2 ระบุสถานการณ์เกี่ยวกับการแปลภาษา (Translation Errors 70032.02 230450
70032

ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

 2.3 ระบุสถานการณ์เกี่ยวกับการทำนาย (Prediction Errors) 70032.03 230451
70032

ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

 2.4 ระบุสถานการณ์เกี่ยวกับการสร้างข้อมูล (Information Errors) 70032.04 230452
70032

ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

 2.5 ระบุสถานการณ์เกี่ยวกับการตัดสินใจผิดพลาด (Decision Making Errors) 70032.05 230453
70032

ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

 2.6 ระบุสถานการณ์เกี่ยวกับการประมวลผลเสียง (Speech Recognition Errors) 70032.06 230454
70033

ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

 3.1 ระบุผลกระทบด้านตลาดแรงงาน (Labor Market) 70033.01 230455
70033

ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

 3.2 ระบุผลกระทบด้านสุขภาพ (Healthcare) 70033.02 230456
70033

ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

 3.3 ระบุผลกระทบด้านการศึกษา (Education) 70033.03 230457
70033

ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

 3.4 ระบุผลกระทบด้านความเท่าเทียม (Equality) 70033.04 230458
70033

ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

 3.5 ระบุผลกระทบด้านความเป็นส่วนตัว (Privacy) 70033.05 230459
70033

ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

 3.6 ระบุผลกระทบด้านความปลอดภัยของข้อมูล (Data Security) 70033.06 230460
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.1 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI Ethic Principle) 70034.01 230461
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.2 ปฏิบัติตามกฎหมายอาญา หมวด 3 ความผิดฐานหมิ่นประมาท 70034.02 230462
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.3 ปฏิบัติตามกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หมวด 1 ความรับผิด
เพื่อละเมิด
 70034.03 230463
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.4 ปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา 70034.04 230464
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.5 ปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับพระราชบัญญัติการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ 70034.05 230465
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.6 ปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล 70034.06 230466
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.7 ปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน 70034.07 230467
70034 ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) 4.8 ปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับพระราชบัญญัติธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ 70034.08 230468

12. ความรู้และทักษะก่อนหน้าที่จำเป็น (Pre-requisite Skill & Knowledge)
N/A

13. ทักษะและความรู้ที่ต้องการ (Required Skills and Knowledge)

(ก) ความต้องการด้านทักษะ

1. สามารถระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

2. สามารถระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

3. สามารถระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

4. สามารถปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law)

(ข) ความต้องการด้านความรู้

1. ข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

2. สถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

3. ผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ ด้านสังคมและจริยธรรม

4. หลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law)

14. หลักฐานที่ต้องการ (Evidence Guide)

วิธีการประเมิน

ข้อสอบข้อเขียนแบบปรนัยชนิด 4 ตัวเลือก

15. ขอบเขต (Range Statement)

(ก) คำแนะนำ 

หน่วยสมรรถนะนี้เป็นเรื่องของข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI) สถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction) ผลกระทบของ

ปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact) ตลอดจนหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law)

(ข) คำอธิบายรายละเอียด

1. ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI) มีขอบเขตครอบคลุม ข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI) ได้แก่




  • ข้อจำกัดด้านความโปร่งใส (Transparency) คือ ความสามารถในการทำความเข้าใจการทำงานของโมเดลของปัญญาประดิษฐ์และวิธีการตัดสินใจซึ่งเป็นเรื่องที่อยากต่อการอธิบาย ดังนั้นผลลัพธ์ที่ได้จากปัญญาประดิษฐ์อาจขาดความโปร่งใสทำให้ผู้ใช้ไม่สามารถเชื่อถือผลลัพธ์ได้

  • ข้อจำกัดด้านความลำเอียง (Bias) คือ ปัญญาประดิษฐ์อาจสะท้อนความลำเอียง (Bias) ที่มีอยู่ในข้อมูลที่ใช้ฝึก ทำให้เกิดการตัดสินใจไม่เป็นธรรม เช่น ความลำเอียง (Bias)

    ด้านเชื้อชาติ เพศ หรือสังคม

  • ข้อจำกัดด้านความเป็นส่วนตัว (Privacy) คือ ปัญญาประดิษฐ์อาจเกิดปัญหาการละเมิดข้อมูลจากการใช้งาน เนื่องจากปัญญาประดิษฐ์ จำเป็นต้องใช้ข้อมูลจำนวนมากในการประมวลผลซึ่งอาจทำให้ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้รั่วไหลได้

  • ข้อจำกัดด้านจริยธรรม (Ethical Dilemmas) คือ สถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์ต้องตัดสินใจระหว่างสองสิ่งที่ขัดแย้งกันในเชิงจริยธรรม เช่น รถยนต์ไร้คนขับควรชนใครเมื่อหลีกเลี่ยงไม่ได้

  • ข้อจำกัดด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ (Cyber Security) คือ ระบบปัญญาประดิษฐ์อาจเป็นเป้าหมายของการโจมตีทางไซเบอร์ เช่น การเจาะระบบเพื่อขโมยข้อมูล หรือการหลอก AI ให้ประมวลผลผิดพลาด (Adversarial Attacks)

  • ข้อจำกัดด้านทรัพยากรระบบ (Resource) คือ การพัฒนาปัญญาประดิษฐ์ต้องใช้ทรัพยากรคอมพิวเตอร์ไม่ว่าจะเป็นหน่วยประมวลกลาง (CPU) หรือหน่วยประมวลภาพกราฟิก (GPU) ซึ่งอาจมีค่าใจช่ายสูงและต้องการทรัพยากรมาก

  • ข้อจำกัดด้านความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) คือ ปัญญาประดิษฐ์ยังไม่สามารถสร้างสรรค์ใหม่ ๆ ในแบบที่มนุษย์ทำได้ เช่น การคิดค้นนวัตกรรมหรือการแก้ปัญหาที่ซับซ้อน



 

2. ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction) มีขอบเขตครอบคลุมสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction) ได้แก่ 




  • สถานการณ์เกี่ยวกับการรู้จำภาพ (Image Recognition Errors) เช่น การระบุใบหน้าที่ผิดพลาด โดยระบบปัญญาประดิษฐ์เข้าใจผิดว่าเป็นบุคคลต้องสงสัยในระบบรักษาความปลอดภัย ส่งผลให้เกิดการจับกุมโดยมิชอบ

  • สถานการณ์เกี่ยวกับการแปลภาษา (Translation Errors) เช่น การแปลข้อความในแอปพลิเคชัน การแปลเว็บไซต์ การแปลบทสนทนาในแอปแชท การแปลเอกสารทางธุรกิจ

    ส่งผลกระทบต่อการสื่อสารและความเข้าใจของผู้ใช้

  • สถานการณ์เกี่ยวกับการทำนาย (Prediction Errors) และ สถานการณ์เกี่ยวกับการตัดสินใจผิดพลาด (Decision Making Errors) เช่น ระบบปัญญาประดิษฐ์อาจคำนวณความเสี่ยง

    สินเชื่อผิดพลาด ทำให้ลูกค้าที่มีความสามารถชำระเงิน ถูกปฏิเสธสินเชื่อโดยไม่เป็นธรรม

  • สถานการณ์เกี่ยวกับการสร้างข้อมูล (Information Errors) เช่น การแนะนำเนื้อหาออนไลน์ผิดพลาด อาจเกิดจากอัลกอริทึมของระบบปัญญาประดิษฐ์แนะนำ ข่าวปลอมหรือข้อมูลเท็จ เพราะวิเคราะห์แนวโน้มของผู้ใช้ผิดพลาด

  • สถานการณ์เกี่ยวกับการประมวลผลเสียง (Speech Recognition Errors) เช่น การสั่งงานด้วยเสียงในรถยนต์ การใช้ผู้ช่วยเสียงในสมาร์ตโฟน การใช้คำสั่งเสียงในบ้านอัจฉริยะ

    การแปลงเสียงเป็นข้อความในแอปพลิเคชัน ส่งผลกระทบต่อการใช้งานและความสะดวกสบายของผู้ใช้



3. ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact) มีขอบเขตครอบคลุม ผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact) ได้แก่




  • ผลกระทบด้านตลาดแรงงาน (Labor Market) คือ การเปลี่ยนแปลงในตลาดแรงงาน (Labor Market Disruption) ปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติสามารถแทนที่งานบางประเภท ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในตลาดแรงงาน เช่น การลดจำนวนงานที่ต้องใช้แรงงานมนุษย์ และการสร้างงานใหม่ในสาขาที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี

  • ผลกระทบด้านสุขภาพ (Healthcare) คือ ปัญญาประดิษฐ์สามารถช่วยในการวินิจฉัยโรคและการรักษา ทำให้การดูแลสุขภาพมีประสิทธิภาพมากขึ้น เช่น การใช้ AI ในการวิเคราะห์ภาพทางการแพทย์และการทำนายโรค

  • ผลกระทบด้านการศึกษา (Education) คือ ปัญญาประดิษฐ์สามารถปรับปรุงการศึกษาโดยการสร้างระบบการเรียนรู้ที่ปรับตัวตามความต้องการของนักเรียน และการใช้ปัญญาประดิษฐ์

    ในการวิเคราะห์ข้อมูลการเรียนรู้เพื่อปรับปรุงการเรียนการสอน

  • ผลกระทบด้านความเท่าเทียม (Equality) คือ การเข้าถึงเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์อาจไม่เท่าเทียมกันระหว่างกลุ่มคนต่าง ๆ ทำให้เกิดความไม่เท่าเทียมในสังคม เช่น การเข้าถึงการศึกษาและการดูแลสุขภาพที่แตกต่างกัน

  • ผลกระทบด้านความเป็นส่วนตัว (Privacy) และ ผลกระทบด้านความปลอดภัยของข้อมูล (Data Security) คือ การเก็บรวบรวมและการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลโดยปัญญาประดิษฐ์อาจละเมิดความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัยของข้อมูล ทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับการใช้ข้อมูลในทางที่ไม่เหมาะสม



4. ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law) มีขอบเขตครอบคลุม 




  • หลักจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI Ethic Principle) ตัวอย่างตามแนว AI Ethics Guideline โดยกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม

  • กฎหมายอาญา หมวด 3 ความผิดฐานหมิ่นประมาท

  • กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หมวด 1 ความรับผิดเพื่อละเมิด

  • พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา

  • พระราชบัญญัติการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ 

  • พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

  • พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน

  • พระราชบัญญัติธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์



 

16. หน่วยสมรรถนะร่วม (ถ้ามี)
N/A

17. อุตสาหกรรมร่วม/กลุ่มอาชีพร่วม (ถ้ามี)
N/A

18. รายละเอียดกระบวนการและวิธีการประเมิน (Assessment Description and Procedure)

1. เครื่องมือการประเมิน ระบุข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ (Limitations of AI)

    ข้อสอบข้อเขียนแบบปรนัยชนิด 4 ตัวเลือก

2. เครื่องมือการประเมิน ระบุสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์อาจทำงานผิดพลาด (Identify Situations AI Malfunction)

    ข้อสอบข้อเขียนแบบปรนัยชนิด 4 ตัวเลือก

3. ครื่องมือการประเมิน ระบุผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ด้านสังคม (Social Impact)

    ข้อสอบข้อเขียนแบบปรนัยชนิด 4 ตัวเลือก

4. เครื่องมือการประเมิน ปฏิบัติตามหลักจริยธรรมและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (Ethic and Law)

    ข้อสอบข้อเขียนแบบปรนัยชนิด 4 ตัวเลือก

กลับ

ยินดีต้อนรับ